Cố Thủ tướng Phan Văn Khải và dấu ấn điều hành kinh tế

(ĐTTCO) - Đưa nền kinh tế vượt qua khủng hoảng tài chính châu Á năm 1997, giữ ổn định kinh tế vĩ mô, duy trì đà tăng trưởng GDP 7-8% sau khi nền kinh tế vượt qua khủng hoảng, khởi xướng xây dựng Luật Doanh nghiệp, tạo nền tảng cho phát triển kinh tế tư nhân… 

Đó là những dấu ấn của cố Thủ tướng Phan Văn Khải thông qua sự nhìn nhận của ông TRẦN ĐỨC NGUYÊN, nguyên Trưởng Ban nghiên cứu Thủ tướng.
PHÓNG VIÊN: - Ông có thể nói rõ hơn những dấu ấn phát triển kinh tế Việt Nam dưới thời cố Thủ tướng Phan Văn Khải?
Ông TRẦN ĐỨC NGUYÊN: - Ông Phan Văn Khải làm Thủ tướng 2 nhiệm kỳ (1997-2006). Trong 2 năm đầu làm Thủ tướng, ông phải đưa nền kinh tế vượt qua cuộc khủng hoảng tài chính châu Á năm 1997. Nhờ kết quả đổi mới trong những năm trước đem lại, đà tăng trưởng được duy trì ngay trong những năm khủng hoảng, tuy tăng trưởng có giảm nhưng tốc độ tăng GDP vẫn vào khoảng 4-5%. 
Sau 2 năm vượt qua khủng hoảng, ông đã đẩy mạnh đổi mới nền kinh tế, tập trung vào một số vấn đề lớn. Theo đó, đối với kinh tế tư nhân, ông tiếp cận, gặp gỡ doanh nhân tại Hà Nội, TPHCM và Đà Nẵng, với thành phần chủ yếu là doanh nghiệp (DN) tư nhân. Trong các cuộc gặp gỡ này, ông nói lâu nay quan hệ giữa Chính phủ với doanh nhân, DN mang tính chất cấp trên cấp dưới, mọi thứ phải xin phép. Chính phủ là người quản lý, doanh nhân là người bị quản lý. Nhưng nay trước sự phát triển của xã hội, mỗi anh một cương vị, phải gắn kết với nhau đưa đất nước đi lên. Thí dụ, trong việc xây dựng luật, DN phải góp sức, nhất là luật về kinh doanh. Đến khi thực hiện, Nhà nước là người bảo đảm luật còn DN trực tiếp thi hành. 
Cố Thủ tướng Phan Văn Khải  và dấu ấn điều hành kinh tế ảnh 1

Nguyên Thủ tướng Phan Văn Khải và Bí thư Thành ủy TPHCM Lê Thanh Hải gặp gỡ các đại biểu dự họp mặt truyền thống Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định vào ngày 23-2-2015. Ảnh: VIỆT DŨNG 

Sau các cuộc gặp gỡ trên, ông đã chỉ đạo làm Luật DN, khi đó việc xây dựng luật dựa trên 2 tư tưởng cơ bản. Thứ nhất, người dân được làm mọi cái luật pháp không cấm, còn luật pháp cấm cái gì phải nói rõ trong luật. Thứ hai, chuyển từ tiền kiểm là chính sang hậu kiểm. Tức thay vì đưa ra điều kiện bắt người ta có đủ điều kiện mới cho hoạt động, thì khi người ta hoạt động rồi kiểm tra xem người ta làm có đúng luật không. Sự chuyển biến tư duy này đã giúp việc thông qua luật dễ dàng. Đến khi thi hành Luật DN, biết không phải ai cũng đồng tình, ông đã thành lập ngay Tổ công tác thi hành Luật DN, giao ông Trần Xuân Giá, khi đó là Bộ trưởng Bộ Kế hoạch - Đầu tư làm tổ trưởng. Ban nghiên cứu Thủ tướng khi đó cũng có một số anh em chủ chốt tham gia tổ công tác. Tổ công tác làm việc với tất cả bộ, trong đó việc quan trọng nhất là xử lý giấy phép con do các bộ quy định. Tôi nhớ, thời điểm đó giảm được gần một nửa số giấy phép con do nhiều bộ ban hành.
- Cố Thủ tướng Phan Văn Khải là người đưa ra khẩu hiệu cố gắng đến 2010 có 1 triệu DN, tại sao ông ấy nói đến con số 1 triệu DN khi đó? 
- Khi ông trao đổi với các thành viên Ban nghiên cứu Thủ tướng, chúng tôi nói số người kinh doanh dưới danh nghĩa hộ gia đình rất đông, như làng gỗ Đồng Kỵ có người thuê 50-70 người, không kể giao cho các nhà xung quanh gia công cho họ. Thế nhưng họ không lên thành DN vì lo ngại sẽ phức tạp hơn. Mặt khác, phần lớn DN tư nhân làm 2 nghề dịch vụ và thương nghiệp, những ngành đầu tư ít, ít thuê lao động. Tâm sự này của các doanh nhân được chúng tôi nói lại với Thủ tướng, ông bảo họ nói đúng. Nên ngoài đặt mục tiêu có được 1 triệu DN, cố Thủ tướng Phan Văn Khải là người chọn ngày 13-10 là Ngày doanh nhân Việt Nam, coi doanh nhân là tầng lớp rất quan trọng cho xã hội.
- Kinh tế nông nghiệp có sự khởi sắc mạnh mẽ trong 2 nhiệm kỳ thủ tướng của ông Phan Văn Khải. Vậy ông ấy đã có những quyết sách cụ thể nào để cải thiện bộ mặt nông nghiệp, nông thôn?
- Ông Khải rất quan tâm đến nông nghiệp, nông thôn, nông dân, đặc biệt là người nghèo. Năm 1991, khi còn làm Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng (nay là Phó Thủ tướng), Chính phủ đã có chương trình xóa đói giảm nghèo, nhưng nặng về đối tượng là hộ, ông đã nhìn ra vấn đề bên cạnh hộ nghèo còn có vùng nghèo, cần phải giải quyết chung. Và Chính phủ đã đề ra Chương trình 135 về xóa đói, giảm nghèo cho 60 huyện khó khăn nhất cả nước. Chương trình này tập trung vào 3 điều. Thứ nhất, xây dựng kết cấu hạ tầng theo tinh thần Nhà nước và dân cùng làm. Nhà nước giúp cho xi măng, sắt thép còn công sá và những việc mở rộng con đường đụng đến đất của dân thì dân làm. Thứ 2, đẩy mạnh sản xuất. Thứ 3 là giáo dục, trong đó phổ biến kỹ thuật canh tác. 
Sau đó, ông ra quyết định về phát triển kinh tế trang trại. Ở thời điểm đó chấp nhận và tạo điều kiện cho kinh tế trang trại đâu có dễ, vì có nhiều tích tụ đất, thuê lao động. Tại miền núi, ông yêu cầu phải phát triển thành các trung tâm có trao đổi buôn bán, một số ngành nghề như thị trấn vùng xuôi, nên mới hình thành trung tâm cụm xã. Trong khoảng thời gian ông Khải làm trong Chính phủ, nông nghiệp tăng bình quân 4%.
- Những năm 1990, Việt Nam tham gia mạnh mẽ quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, những dấu ấn của ông Phan Văn Khải là gì, thưa ông?
- Khi làm Phó Thủ tướng, được phân công kinh tế đối ngoại, ông trực tiếp đi vận động giải quyết nợ từ trong chiến tranh. Người ta chấp nhận việc giảm một phần nợ cho Việt Nam, phần còn lại trả dần bằng hàng hóa. Ông cũng là một trong những người đóng góp đi đến bình thường hóa quan hệ Việt Nam và Hoa Kỳ. Năm 1992, ông sang Liên hiệp quốc, tôi có đi cùng. Ông đã gặp gỡ nhiều DN Hoa Kỳ. Tại các cuộc gặp đó DN Hoa Kỳ rất mong muốn bình thường hóa quan hệ để làm ăn với Việt Nam, và đến năm 1995, 2 nước đã bình thường hóa được quan hệ. Ông Khải cũng là người đóng góp tích cực nối lại quan hệ với 3 tổ chức tài chính như WB, IMF, ADB. 
Một ấn tượng đặc biệt nữa là khi làm việc với nhà chức trách các nước, ông luôn là người có thiện cảm, tạo được sự thân tình đậm nét, không phải quan hệ theo kiểu xã giao. Thí dụ ở Nhật Bản, ông rất thân với Thủ tướng Nhật Bản Kozumi. Khi ông Kozumi về hưu vẫn sang Việt Nam thăm ông Khải. Đặc biệt, với anh em chúng tôi ngoài quan hệ cấp trên, cấp dưới, ông gắn kết với chúng tôi như bạn thân.
 Cố Thủ tướng Phan Văn Khải rất thẳng thắn khi nhận các việc chưa làm được. Trong lời từ nhiệm vào tháng 6-2006 (ông xin từ chức trước khi hết nhiệm kỳ 1 năm), ông đã tự nhận những việc chưa làm được, những việc đã thấy nhưng chuyển biến rất chậm. Cụ thể là kinh tế tăng trưởng kém chất lượng vì dựa chủ yếu vào các yếu theo chiều rộng là vốn, tài nguyên, lao động rẻ. Là người đặt nền tảng phát triển kinh tế tư nhân nhưng ông cũng thừa nhận chưa tạo ra được môi trường cạnh tranh lành mạnh, bình đẳng cho sự phát triển.


Gia Bảo (thực hiện)

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Chim cò Ốc được bảo vệ đặc biệt ở Trà Sư.

Thiên thần giữa đại ngàn

(ĐTTCO) - Khung cảnh cứ thế dần hiện ra trước mắt với màu xanh thăm thẳm của rừng cây hòa cùng nền trời bao la, tạo nên một bức tranh thiên nhiên xinh tươi, mộng mơ. Du khách sẽ bị choáng ngợp trước vẻ đẹp của “đảo xanh ngọc bích” có một không hai ở miền Tây Nam bộ. 

BÁO XUÂN KỶ HỢI 2019