Sức ì đổi mới cơ chế kinh tế (B3):Quyết liệt tái cấu trúc

“Quyết liệt” là thông điệp của Chính phủ trong việc tái cấu trúc doanh nghiệp nhà nước (DNNN). Tuy nhiên, trong khi Chính phủ sốt ruột, việc cổ phần hóa (CPH) và thoái vốn đầu tư ngoài ngành của các DN này đang rất ì ạch.

Sức ì đổi mới cơ chế kinh tế (B2): Hụt hơi quả đấm thép

Sức ì đổi mới cơ chế kinh tế (K1): Bóng ma bao cấp phá cơ chế thị trường

Sợ trách nhiệm, mất ghế

Đề án tái cơ cấu DNNN giai đoạn 2011-2015 của Chính phủ xác định mục tiêu trong 2 năm 2014 và 2015 thực hiện CPH 432 DN hoặc nhiều hơn con số đó, đồng thời kiên quyết thực hiện lộ trình thoái vốn các khoản đầu tư ngoài ngành. Tuy vậy, không ít tập đoàn, tổng công ty (TĐ, TCT) nhà nước đủng đỉnh, thậm chí tìm cách trì hoãn tiến độ CPH, thoái vốn đầu tư ngoài ngành.

Nhà nước kiên quyết không ưu đãi, hỗ trợ các TĐ, TCT nhà nước dưới dạng bao cấp hoặc bảo hộ. Bên cạnh đó, tập trung hoàn thiện chính sách nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động đầu tư, kinh doanh, tự chủ, minh bạch hoạt động của DN sau khi CPH.

TS. Nguyễn Thị Mỹ Dung,
Trường Đại học Tài chính - Marketing

Theo TS. Nguyễn Thị Mỹ Dung, Trường Đại học Tài chính - Marketing, tốc độ CPH thời gian qua rất chậm, không đạt yêu cầu và mục tiêu đề ra. 3 năm gần đây cả nước mới sắp xếp được 180 DN, trong đó CPH 99 DN và 81 DN được sắp xếp theo các hình thức khác. Quá trình CPH cũng tụt theo thị trường chứng khoán kể từ năm 2008 đến nay.

Đặc biệt, 2 năm gần đây, tiến độ CPH rất trì trệ. Nếu năm 2011có 60 DN thực hiện CPH, đến năm 2012 con số này giảm xuống còn 13 và trong 9 tháng đầu năm 2013 chỉ có 3 DN hoàn tất CPH. Trong khi đó, trong giai đoạn 2004-2005, bình quân mỗi năm có đến 800 DN được CPH.

Về thoái vốn, theo công bố mới đây của Bộ Tài chính, tính từ đầu năm đến 20-6-2014, các TĐ, TCT nhà nước mới thoái được 821,8 tỷ đồng, trong đó 168,5 tỷ đồng thuộc lĩnh vực tài chính, ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm. Số tiền rót vào lĩnh vực chứng khoán được các quả đấm thép thu hồi chỉ vỏn vẹn 23 tỷ đồng; tiền rút khỏi lĩnh vực tài chính, ngân hàng 73 tỷ đồng; bảo hiểm 72,5 tỷ đồng. Tính chung, từ năm 2013 đến nay, các TĐ, TCT mới thoái được gần 1.800 tỷ đồng trong tổng số 22.000 tỷ đồng vốn đầu tư ngoài ngành cần thoái.

Có nhiều lý do khiến tiến độ CPH gần như giậm chân tại chỗ, trong đó phải kể đến tình trạng làm ăn kém hiệu quả, thua lỗ của các DNNN nên rất khó để thuyết phục nhà đầu tư mở hầu bao mua lại phần vốn của Nhà nước trong DN. Một lý do không kém phần quan trọng là các lãnh đạo DNNN sợ áp lực về hiệu quả kinh doanh sau khi CPH, từ đó dẫn đến mất ghế.

Tư duy được bao cấp ăn sâu trong tiềm thức nhiều cán bộ lãnh đạo DNNN. Phó Cục trưởng Tài chính DN (Bộ Tài chính), ông Đặng Quyết Tiến cho rằng việc các TĐ, TCT lần lữa thoái vốn một phần do lãnh đạo những DN này sợ trách nhiệm, sợ mất ghế. Theo quy định hiện hành, nếu để DN bị lỗ 2 năm, lãnh đạo DN sẽ bị xem xét cách chức. Vì vậy, việc lãnh đạo trì hoãn thoái vốn là điều khó tránh khỏi.

Theo TS. Nguyễn Quốc Dũng, Học viện Chính trị khu vực IV, để đảm bảo hiệu quả hoạt động của DNNN, cần thay thế cơ chế bổ nhiệm giám đốc bằng cơ chế thuê mướn từ thị trường lao động, lấy hiệu quả kinh doanh làm thước đo tài năng cũng như lưu nhiệm giám đốc tại DNNN.

Cần nhận thức giám đốc DNNN là nghề, không phải ghế. Thực tiễn hoạt động sản xuất kinh doanh cho thấy sự sàng lọc từ thị trường là tiêu chuẩn quan trọng đánh giá tài năng quản trị kinh doanh, đương nhiên theo đó cần xây dựng cơ chế lương, các chế độ thù lao và nghĩa vụ theo cơ chế thị trường.

Lấp lỗ hổng chính sách

Theo Nghị định 101 về thí điểm thành lập, tổ chức, hoạt động và quản lý TĐ kinh tế nhà nước của Chính phủ (có hiệu lực ngày 20-12-1999), Hội đồng quản trị (HĐQT) các TĐ có 5-9 thành viên do Thủ tướng Chính phủ bổ nhiệm, bổ nhiệm lại, miễn nhiệm hoặc thay thế, khen thưởng, kỷ luật theo đề nghị của Bộ trưởng bộ quản lý ngành. Chủ tịch HĐQT có quyền quyết định đầu tư thành lập mới, tổ chức lại, giải thể, chuyển đổi sở hữu công ty con là công ty TNHH MTV với mức vốn điều lệ của mỗi công ty 50% tổng giá trị tài sản được ghi trong báo cáo tài chính gần nhất của công ty mẹ…

Nhiều chuyên gia cho rằng với chiếc ghế được kê cao như vậy, quyền hạn của Chủ tịch HĐQT thậm chí còn vượt cả Quốc hội. Bởi nếu tổng giá trị tài sản TĐ, TCT là 100.000 tỷ đồng, Chủ tịch HĐQT được quyết đến 50%, tức 50.000 tỷ đồng, trong khi chi từ 35.000 tỷ đồng đã thuộc thẩm quyền Quốc hội. Địa vị quá tầm của TĐ khiến nhiều bộ, ngành, cơ quan quản lý nhà nước đã bị TĐ xem nhẹ và điều này tạo ra những vùng cấm, từ đó nảy sinh các tiêu cực, tham nhũng, đặc quyền, đặc lợi.

Các chuyên gia cho rằng việc tái cơ cấu DNNN chỉ khả thi khi có một hệ thống quy phạm pháp luật cụ thể, minh bạch và rõ ràng. Trong khi đó, khung pháp lý với TĐ kinh tế nhà nước còn nhiều hạn chế, bất cập. Đơn cử, hiện nay chưa tách biệt chức năng thực hiện các quyền chủ sở hữu với chức năng quản lý hành chính nhà nước theo quy định của Luật DN.

Kiểu làm 2 trong 1 này dẫn đến tình trạng chồng chéo, thiếu minh bạch về vai trò, chức năng của cơ quan nhà nước và đây là vấn đề gốc rễ dẫn tới kinh doanh thua lỗ, yếu kém. Bên cạnh đó, mô hình và phương thức hoạt động còn nhiều bất cập đã làm hạn chế chất lượng quản lý, sử dụng vốn, tài sản nhà nước tại TĐ, TCT.

Sức ì đổi mới cơ chế kinh tế (B3):Quyết liệt tái cấu trúc ảnh 1

Thoái vốn và CPH các DNNN đang rất trì trệ.  Ảnh: Đại Dương

Ngoài việc quy trách nhiệm cho người đứng đầu các bộ hoặc các tỉnh về tiến độ CPH và thoái vốn đầu tư ngoài ngành, Nghị quyết 15/2014/NQ-CP của Chính phủ ban hành ngày 6-3-2014, đã đưa ra những định hướng cụ thể để thực hiện mục tiêu này. Điểm mấu chốt nhất của Nghị quyết 15 là cho phép DNNN được thoái vốn các khoản đầu tư ngoài ngành dưới mệnh giá hoặc dưới giá trị sổ sách kế toán của DN, sau khi đã trừ đi dự phòng tổn thất các khoản đầu tư tài chính.

Tuy nhiên, Nghị quyết 15 vẫn chưa đề xuất được các giải pháp cụ thể để đẩy mạnh CPH. Vì vậy, muốn cổ phần được 432 DN theo mục tiêu, Chính phủ cần có thêm các giải pháp thu hút vốn đầu tư của tư nhân. Với thực trạng sức khỏe của DNNN và tình hình nền kinh tế, môi trường đầu tư hiện nay, để kêu gọi được tư nhân đầu tư, Chính phủ phải quyết liệt tháo gỡ khó khăn về thủ tục hành chính như giấy phép con, các rào cản tham gia thị trường, thái độ phân biệt đối xử DN tư nhân và DNNN…

Đại Dương

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Ngân hàng đẳng cấp, cổ phiếu chất lượng

Ngân hàng đẳng cấp, cổ phiếu chất lượng

(ĐTTCO) - Hôm nay 17-8, NHTMCP Việt Nam Thịnh Vượng (VPBank) sẽ chính thức đưa 1,3 tỷ CP (tương đương vốn điều lệ 13.000 tỷ đồng) chào sàn HOSE với mã chứng khoán VPB, giá tham chiếu 39.000 đồng/CP.

Phân tích

Quý I - Đua nhau báo lãi khủng

(ĐTTCO) - Một loạt doanh nghiệp (DN) niêm yết trải khắp nhiều ngành đã báo cáo lãi lớn ngay trong quý I-2017, đây là điều hiếm gặp trong vài năm gần đây.

Hồ sơ

Cẩn trọng sóng CTF

(ĐTTCO) - Chào sàn với giá tham chiếu 12.000 đồng/CP, mã CTF của CTCP City Auto có chuỗi tăng điểm liên tục và vượt mốc 20.000 đồng/CP chỉ sau 5 phiên giao dịch.