Ngành đường phải vươn ra "đường lớn"

Mặc dù đường là ngành đươc bảo hộ, nhưng triển vọng của ngành lại kém khả quan do không đủ sức cạnh tranh trước Thái Lan (nước xuất khầu đường thứ 3 thế giới) và đặc biệt là bất lợi một khi Việt Nam chính thức tham gia TPP.

Lạc hậu, cạnh tranh thấp, phải bảo hộ

Ngành mía đường Việt Nam hiện đang được Chính phủ bảo hộ với mức thuế xuất nhập khẩu trong hạn ngạch dao động từ 25% (cho đường thô) đến 40% (cho đường tinh luyện) và mức thuế nhập khẩu đường ngoài hạn ngạch từ 80-100%.

Năm 2015, Việt Nam chỉ cấp hạn ngạch nhập khẩu cho 81.000 tấn đường. Sản lượng đường sản xuất trong nước hiện đạt khoảng 1,4-1,6 triệu tấn/năm và lượng đường này chủ yếu phục vụ nhu cầu trong nước. Dù hiện nay có một phần nhỏ được xuất khẩu sang Trung Quốc qua đường tiểu ngạch, tuy nhiên kênh tiêu thụ này đang gặp khó khăn do chính sách đóng biên của Trung Quốc.

Quá trình thâu tóm, sáp nhập hay mở rộng quy mô hoạt động đang và sẽ tiếp tục diễn ra trong ngành mía đường, như một xu thế tất yếu nhằm gia tăng năng lực cạnh tranh trước hội nhập. Tuy nhiên, hoạt động này sẽ gây áp lực lên thu nhập cho cổ đông trong thời gian tới.

Giá đường trong nước chịu sự chi phối theo cung cầu thị trường tự do, hiện bán lẻ trong nước khoảng 17.000-20.000 đồng/kg, cao hơn khoảng 1.000-3.000 đồng/kg so với các nước trong khu vực. Do chênh lệch giá, đường sản xuất trong nước bị cạnh tranh bởi lượng hàng nhập lậu và gian lận thương mại.

Theo số liệu năm 2014, lượng đường nhập lậu và gian lận thương mại lên tới 400.000-500.000 tấn (chủ yếu từ Thái Lan). Ngoài ra, từ năm nay thị trường đường trong nước sẽ có thêm nguồn cung mới từ CTCP Tập đoàn Hoàng Anh Gia Lai (HAG) sản xuất tại Lào với hạn ngạch được cấp phép là 50.000 tấn.

Theo số liệu của Bộ Nông nghiệp-Phát triển nông thôn, hiện cả nước có khoảng 41 nhà máy đường với công suất trung bình 1 nhà máy 3.250 tấn mía đường (TMN), thấp hơn nhiều so với công suất trung bình của 1 nhà máy ở Thái Lan, Ấn Độ, Brazil là 7.000-8.000 TMN.

Hiện cả nước có khoảng 300.500ha diện tích trồng mía, tỷ lệ cơ giới hóa trong canh tác mía chỉ đạt 10%-20% so với tỷ lệ 80%-90% của các nước sản xuất đường lớn trên thế giới. Trong khi năng suất mía trung bình thế giới là 70 tấn mía/ha, năng suất mía hiện tại của Việt Nam chỉ đạt 65 tấn mía/ha. Ngoài ra, tỷ lệ chữ đường trong mía chỉ đạt khoảng 10% trong khi Thái Lan là 12,9%.

Việc sản xuất phụ phẩm sau đường cũng chưa được khai thác đúng mức để giảm giá thành sản xuất. Tại Việt Nam hiện mới chỉ có 8 nhà máy đường có thể hòa lưới điện quốc gia và chỉ có 3 nhà máy sản xuất ethanol từ mật rỉ.

Kinh nghiệm từ Brazil cho thấy, chỉ 35% sản lượng mía dùng để chế biến đường, phần còn lại dùng để sản xuất ethanol và điện sinh khối. Việc không tận dụng sản xuất phụ phẩm cũng là một trong các lý do khiến chi phí sản xuất của các nhà máy Việt Nam cao hơn các nước khác.

Do chi phí sản xuất đường trong nước quá cao, bình quân giá thành sản xuất 1kg đường của các nhà máy trong nước khoảng 10.000 đồng/kg, cao hơn khoảng 25% so với các nước khác. Chính vì vậy vòng tròn lẩn quẩn công nghệ lạc hậu, năng suất thấp, dẫn đến sức cạnh tranh thấp nên phải nhờ đến sự bảo hộ của Nhà nước.

Sáp nhập để hội nhập

Trong khi sức cạnh tranh hiện tại của các doanh nghiệp mía đường bị đánh giá thấp, thì trong dài hạn triển vọng này càng thêm bi đát khi hàng loạt hiệp định thương mại có hiệu lực. Đầu tiên là Hiệp định Thương mại tự do ASEAN (AFTA).

Theo AFTA, đến năm 2018 ngành đường Việt Nam sẽ phải mở cửa hoàn toàn cho đường của các nước ASEAN, đồng nghĩa đường nhập khẩu từ ASEAN vào Việt Nam sẽ chỉ ở mức thuế 5% và không phải chịu hạn ngạch thuế quan. Đây sẽ là một khó khăn lớn đối với ngành khi đường Thái Lan có thể chính thức vào Việt Nam với số lượng không bị hạn chế ở mức thuế suất thấp.

Kế đến là Hiệp định Thương mại xuyên Thái Bình Dương (TPP) cũng sẽ đem đến những bất lợi không nhỏ đối với ngành. Nếu TPP chính thức được ký kết, Việt Nam sẽ phải dỡ bỏ hoàn toàn thuế trong hạn ngạch cho các mặt hàng đường nhập khẩu từ các nước TPP trong vòng 11 năm (hạn ngạch nhập đường vẫn sẽ thực hiện theo cam kết WTO là tăng 5% mỗi năm).

Trong khối TPP, Hoa Kỳ, Mexico và Australia hiện là các quốc gia sản xuất mía đường lớn trên thế giới. Vì vậy, việc cắt giảm thuế nhập khẩu trong hạn ngạch cho đường từ các quốc gia này sẽ khiến cho việc cạnh tranh giá trong ngành đường càng trở nên gay gắt hơn.

Ngành đường phải vươn ra "đường lớn" ảnh 1

Cơ giới hóa thu hoạch mía của Thành Thành Công.

Trước thách thức này, một số công ty mía đường trong nước cũng đã thực hiện sáp nhập nhằm mở rộng quy mô sản xuất, cải tiến quy trình hoạt động, thúc đẩy hiệu quả sản xuất cao hơn nhằm gia tăng năng lực cạnh tranh trước cánh cửa hội nhập.

Tiêu biểu có CTCP Đường Ninh Hòa (NHS) sáp nhập vào CTCP Đường Biên Hòa (BHS), hay CTCP Mía đường nhiệt điện Gia Lai (SEC) sáp nhập vào CTCP Mía đường Thành Thành Công Tây Ninh (STB).

Theo phân tích của CTCK Bản Việt (VCSC), với thương vụ sáp nhập SEC vào SBT sẽ giúp nâng tổng công suất sản xuất lên 16.000 TMN và vùng nguyên liệu rộng lớn 25.000ha, ngoài ra tổng năng xuất sản xuất điện sẽ là 36MW.

Lợi thế quy mô sẽ giúp SBT hạ giá thành sản phẩm và củng cố vị thế dẫn đầu ngành. SBT đặt kế hoạch doanh thu năm 2015/2016 đạt 2.536 tỷ đồng (tăng 22%) và lợi nhuận trước thuế đạt 203 tỷ đồng (tăng 12,8%), thị phần ước đạt 11%. Đối với BHS, việc thâu tóm NHS giúp doanh nghiệp này giảm giá thành sản xuất nhờ lợi thế quy mô. Ngoài ra, NHS sẽ giúp bổ sung nguồn nguyên liệu đường thô cho BHS tinh luyện.

Kim Giang

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Cổ phiếu kem đầu tiên niêm yết UPCoM

Cổ phiếu kem đầu tiên niêm yết UPCoM

(ĐTTCO) - Trung tâm Lưu ký CK (VSD) vừa cấp giấy chứng nhận đăng ký CK và cấp mã CK cho CTCP Thực phẩm đông lạnh Kido. Theo đó, toàn bộ 56 triệu CP của doanh nghiệp này sẽ được niêm yết trên UPCoM với mã KDF. 

Phân tích

Quý I - Đua nhau báo lãi khủng

(ĐTTCO) - Một loạt doanh nghiệp (DN) niêm yết trải khắp nhiều ngành đã báo cáo lãi lớn ngay trong quý I-2017, đây là điều hiếm gặp trong vài năm gần đây.

Hồ sơ

Cẩn trọng sóng CTF

(ĐTTCO) - Chào sàn với giá tham chiếu 12.000 đồng/CP, mã CTF của CTCP City Auto có chuỗi tăng điểm liên tục và vượt mốc 20.000 đồng/CP chỉ sau 5 phiên giao dịch.