KTNN và độc lập: Nghe ai, tin ai?

Cho đến thời điểm này, những trường hợp BCTC của các công ty niêm yết xuất hiện “bóng dáng” của Kiểm toán Nhà nước (KTNN) là không nhiều, nếu không muốn nói rất ít. Nhưng cũng vì vậy không ít NĐT và các cổ đông “tò mò” về vai trò của KTNN trong các trường hợp này. Tại sao lại có sự xuất hiện của KTNN tại công ty này, còn công ty khác lại không? Cổ đông sẽ “nghe và tin” KTNN hay kiểm toán độc lập?

Cách đây khoảng 1 tháng, Cao su Sao vàng (SRC) công bố báo cáo kiểm toán cho BCTC năm 2011 được thực hiện bởi KTNN. Trong báo cáo này, KTNN đưa ra một số vấn đề rất đáng chú ý của SRC. Theo đó, các tiêu chí để SRC đánh giá các nhà cung cấp trong nước chưa đầy đủ; ký kết hợp đồng nhập khẩu nguyên vật liệu với nước ngoài và các hợp đồng mua cao su thiên nhiên, than… trong nước chưa chặt chẽ.

Trong khi đó, trên báo cáo của công ty kiểm toán cho BCTC năm 2011 SRC là BDO Việt Nam (BDO), ý kiến được đưa ra là “trung thực, hợp lý”. Công ty kiểm toán này cũng chỉ “nhắc thêm” SRC về vấn đề hạch toán chênh lệch tỷ giá nếu áp dụng Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 10, chi phí trong kỳ sẽ tăng thêm 1.077.899.526 đồng và lợi nhuận trước thuế sẽ giảm tương ứng. Ý kiến của BDO đưa ra không giống với ý kiến của KTNN. 

Theo BCTC hợp nhất quý IV-2012 của Nhiệt điện Phả Lại (PPC), lợi nhuận sau thuế đạt 628 tỷ đồng. Nhưng đến khi PPC công bố BCTC 2012 đã được kiểm toán, chỉ tiêu vừa nêu giảm xuống còn 513 tỷ đồng. PPC gửi văn bản giải trình đến UBCKNN và HOSE về sự chênh lệch này.

Trong khá nhiều vấn đề được nêu ra trong văn bản, có chi tiết đáng chú ý là chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) hoãn lại (MS 52) của PPC tăng gần 117 tỷ đồng. Nguyên nhân do PPC thực hiện hoàn nhập tài sản thuế TNDN hoãn lại theo kiến nghị của KTNN vào năm 2010. Nghiệp vụ này được hạch toán và trình bày trên báo cáo KQKD của năm 2012.

KTNN và độc lập: Nghe ai, tin ai? ảnh 1

Nhiệt điện Phả Lại (PPC), lợi nhuận sau thuế đạt 628 tỷ đồng,
nhưng sau kiểm toán giảm xuống còn 513 tỷ đồng.

Rõ ràng, các cổ đông của SRC đã tin công ty khi đọc báo cáo của BDO sẽ phải nghĩ lại khi đọc báo cáo của KTNN và có thể để lại nhiều thắc mắc, nghi ngại. Những nhận định của KTNN đối với SRC khá chi tiết, có thể hiểu là những góp ý để SRC hoàn thiện quy trình sản xuất-kinh doanh, không có những vấn đề quá nghiêm trọng trên số liệu.

Nhưng khi quy trình đánh giá, mua hàng từ các nhà cung cấp chưa chặt chẽ, liệu số liệu phản ánh trên BCTC có “trung thực, hợp lý”? BDO có nhìn ra được các vấn đề như KTNN đã nhìn ra? Nếu BDO nhìn ra nhưng không nêu ý kiến, sự “trung thực, hợp lý” cũng chỉ mang tính chất tương đối. Còn nếu BDO không nhìn ra được, phải chăng do hạn chế về nghiệp vụ để có thể tiếp cận chi tiết các số liệu?

Hoặc đơn giản đây là sự khác biệt về nghiệp vụ, mục đích và cả BDO và KTNN đều đúng. Chẳng hạn, xem xét phần vốn của Nhà nước có bị thất thoát tại doanh nghiệp hay không và để đảm bảo tính an toàn, KTNN đã đưa ra những lưu ý đậm nét hơn.

Trong khi đó, có thể BDO cũng nhìn ra được vấn đề của SRC, nhưng trong một chừng mực nào đó vẫn chấp nhận được.

Với trường hợp của PPC, câu hỏi đặt ra ở đây là tại sao công ty hoàn nhập tài sản thuế TNDN hoãn lại theo kiến nghị của KTNN chứ không phải một đơn vị khác?

Thực tế, yêu cầu thực hiện nghiệp vụ này có thể đến từ các cơ quan thuế hoặc chính công ty kiểm toán. Trong trường hợp này, giữa KTNN và công ty kiểm toán không có vấn đề gì xảy ra, nhưng giả sử nếu xảy ra, kết quả giữa KTNN khác với kiểm toán độc lập sẽ như thế nào?

Một chi tiết đáng lưu ý là theo chuẩn mực kế toán, sai sót xảy ra ở năm nào phải điều chỉnh hồi tố cho năm đó. Theo như công bố của PPC, KTNN đã yêu cầu công ty hoàn nhập thuế TNDN từ năm 2010, nhưng đến năm 2012 mới điều chỉnh. KTNN tham gia kiểm toán tại doanh nghiệp có vốn nhà nước có thể hiểu nôm na là đại diện cho cổ đông Nhà nước.

Vậy quyền lợi của những cổ đông còn lại sẽ như thế nào? Bởi lẽ đơn vị kiểm toán với tiêu chí “độc lập” cũng phải thực hiện sao cho đảm bảo quyền lợi tất cả cổ đông. Nếu KTNN tham gia có thể xem như hình thức “kiểm toán lại” cho chắc ăn và như vậy cổ đông cũng có quyền yêu cầu “kiểm toán lại”. Nhưng trong thực tế điều này không thể xảy ra.

Thiết nghĩ, với doanh nghiệp có sự tham gia của KTNN trong BCTC cần phải công bố rõ ràng vai trò của KTNN và kiểm toán độc lập để giải tỏa thắc mắc của cổ đông, NĐT. Thực tế doanh nghiệp có thêm kênh kiểm toán nữa cũng tốt, vì góp phần củng cố minh bạch, nhưng cần phải đảm bảo, hài hòa được lợi ích của các nhóm cổ đông. 

Nguyễn Quốc Hải(TPHCM)

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Cổ phiếu kem đầu tiên niêm yết UPCoM

Cổ phiếu kem đầu tiên niêm yết UPCoM

(ĐTTCO) - Trung tâm Lưu ký CK (VSD) vừa cấp giấy chứng nhận đăng ký CK và cấp mã CK cho CTCP Thực phẩm đông lạnh Kido. Theo đó, toàn bộ 56 triệu CP của doanh nghiệp này sẽ được niêm yết trên UPCoM với mã KDF. 

Phân tích

Quý I - Đua nhau báo lãi khủng

(ĐTTCO) - Một loạt doanh nghiệp (DN) niêm yết trải khắp nhiều ngành đã báo cáo lãi lớn ngay trong quý I-2017, đây là điều hiếm gặp trong vài năm gần đây.

Hồ sơ

Cẩn trọng sóng CTF

(ĐTTCO) - Chào sàn với giá tham chiếu 12.000 đồng/CP, mã CTF của CTCP City Auto có chuỗi tăng điểm liên tục và vượt mốc 20.000 đồng/CP chỉ sau 5 phiên giao dịch.