Những công trình hoang

Phản hồi - Lạm dụng công cụ quyền lực

LTS: tiếp theo bài phản hồi của Luật sư Thái Văn Chung về loạt bài “Những công trình hoang”, ĐTTC trích đăng ý kiến của TS. NGUYỄN LƯU BẢO ĐOAN (Khoa Đô thị học và Quản lý đô thị Trường ĐH KHXH-NV TPHCM), phân tích ở nhiều góc độ và đề xuất giải pháp cho vấn đề này.

3 nhóm đối tượng chính

Ở góc độ kinh tế, quy hoạch là một công cụ của Nhà nước trong quản lý đất đai để cải thiện điều kiện kinh tế cho xã hội hoặc điều tiết sử dụng đất đai một cách hiệu quả để đem lại giá trị cho xã hội. Trong công tác quy hoạch, có 3 nhóm đối tượng chính ảnh hưởng trực tiếp đến quy hoạch là công chức, nhà đầu tư có công trình và người dân. Trong quá trình quy hoạch, quyền lợi của từng nhóm thay đổi khác nhau và cách đánh giá quy hoạch đem đến lợi ích cho nhóm nào sẽ ảnh hưởng đến chất lượng của quá trình quy hoạch.

Phản hồi - Lạm dụng công cụ quyền lực ảnh 1

Công trình xây dựng chung cư tái định cư Trương Đình Hội II vẫn chưa xong giải tỏa đền bù. Ảnh: THANH VY

Đối với một công chức có vai trò liên quan tới quy hoạch thường thể hiện quyền lực của mình đối với xã hội. Bởi một quyết định quy hoạch của anh ta có thể đem lại tiền tỷ cho rất nhiều người và gây khó khăn cho nhiều người khác. Đối với nhà đầu tư có dự án, họ phải cần sự giúp đỡ của chính quyền để lấy đất xây dựng công trình, nên quy hoạch là công cụ hành chính giúp họ đạt mục đích lợi nhuận. Còn đối với nguời dân, quy hoạch đem lại sự phiền toái nhất định cho cuộc sống của họ cho dù họ có thể hưởng lợi nhờ quy hoạch. Trong trường hợp người dân bị thiệt hại do những xáo trộn lớn từ những quyết định chồng chéo, sai sót hay cố ý làm trái, quy hoạch đem lại những tổn thất kinh tế và xã hội đáng kể.

Lạm dụng quy hoạch

Khi quy hoạch không được thực hiện (còn được gọi nôm na là quy hoạch “treo”), trừ trường hợp lý do tài chính ra, có nhiều khả năng quy hoạch được hiểu hoặc được sử dụng một cách méo mó và thậm chí lạm dụng. Lấy thí dụ trường hợp chung cư tái định cư Trương Đình Hội II (thuộc phường 16, quận 8) và một số trường hợp tương tự khác mà ĐTTC đã phản ánh trong loạt bài “Những công trình hoang”, người dân cảm thấy quyền lợi của họ bị ảnh hưởng nghiêm trọng do mức đền bù không tương xứng, nên đã không tuân thủ quyết định quy hoạch.

Khi quy hoạch không được thực hiện (còn được gọi nôm na là quy hoạch “treo”), trừ trường hợp lý do tài chính ra, có nhiều khả năng quy hoạch được hiểu hoặc được sử dụng một cách méo mó và thậm chí lạm dụng. Lấy thí dụ trường hợp chung cư tái định cư Trương Đình Hội II (thuộc phường 16, quận 8) và một số trường hợp tương tự khác mà ĐTTC đã phản ánh trong loạt bài “Những công trình hoang”, người dân cảm thấy quyền lợi của họ bị ảnh hưởng nghiêm trọng do mức đền bù không tương xứng, nên đã không tuân thủ quyết định quy hoạch.

Có 2 khả năng xảy ra. Thứ nhất, người dân thật sự không được đền bù đầy đủ, trong khi nhà đầu tư được lợi lớn từ chính sách đền bu,ø dẫn đến việc người dân không tuân thủ quyết định quy hoạch. Khi đó công chức làm công tác quy hoạch cần phải xem lại vai trò của quy hoạch đã công bằng chưa, hay quy hoạch đang bị lạm dụng để làm lợi cho ai đó. Thứ hai, sau khi đền bù thỏa đáng, người dân vẫn quyết định không tuân thủ quy hoạch và không chịu di dời. Đây là trường hợp công cụ quy hoạch bị người dân đánh giá méo mó, cho rằng nó chỉ đem đến lợi ích cho nhà đầu tư và công chức làm công tác quy hoạch. Khi đó công chức làm công tác quy hoạch phải xem liệu mình đã làm gì để thuyết phục người dân là quy hoạch được thực hiện công bằng, quan trọng nhất là người làm quy hoạch đã hoàn toàn công tâm.

Bên cạnh đó, trong một số trường hợp, người công chức làm công tác quy hoạch cũng lạm dụng công cụ này; hoặc đôi khi nhìn nhận một cách méo mó khi cho rằng nó chỉ nên đem lại lợi ích cho xã hội, mà không công nhận lợi ích hợp pháp và hợp lý của người dân trong khu vực bị ảnh hưởng bởi quy hoạch. Hậu quả là quy hoạch “treo”. Đây là vấn đề lớn và quan trọng trong công tác thiết kế và thực hiện quy hoạch trong điều kiện hiện tại ở nước ta. Cũng có thể một phần do năng lực chuyên môn của những người làm quy hoạch, đặc biệt là ở cấp cơ sở non kinh nghiệm và thiếu đào tạo sâu trong những lĩnh vực nhân văn, xã hội và kinh tế; một phần do cách hiểu quy hoạch thuần túy là quyết định của chính quyền, buộc người dân phải tuân thủ.

Đổi mới tư duy hành chính phục vụ

Cách hiểu và ứng xử áp đặt như vậy dẫn đến những hệ lụy là hàng loạt chính sách đền bù thiếu cơ sở, không tính toán đầy đủ lợi ích của người dân trong vùng quy hoạch; ra đời những bản quy hoạch thiếu cơ sở khoa học, không hợp lý và không sát thực tế. Cách hiểu này cũng là sản phẩm tư duy của một nền hành chính lấy quyền lực làm định hướng. Cần thấy rằng chính vì cách tư duy này và những hệ lụy của nó kéo dài trong một thời gian, làm cho người dân trong khu vực bị quy hoạch đôi khi có đánh giá méo mó khi cho rằng quy hoạch chỉ chăm chăm phục vụ lợi ích của ai khác trong xã hội, gây thiệt hại cho họ.

Nên chăng, chính quyền chú trọng thực hiện một cuộc cải cách trong công tác quy hoạch, đưa quy hoạch ra khỏi tư duy hành chính cai trị và thay thế bằng hành chính phục vụ như đã làm ở một số ngành mà gần đây nhất là ngành hải quan. Trong quy hoạch, đối tượng được phục vụ là người dân, nhà đầu tư và cộng đồng dân cư rộng lớn. Những người làm quy hoạch phải chịu sự giám sát của xã hội và báo chí, phải cam kết đạo đức phục vụ lợi ích của xã hội và cộng đồng, trong đó nhà đầu tư và người dân bị ảnh hưởng của quy hoạch là một phần quan trọng. Dĩ nhiên không thể không nhắc tới sự cần thiết phải thực hiện công tác đào tạo kiến thức cơ bản trong quản lý, xã hội, kinh tế và những kỹ năng mềm như giao tiếp và thương lượng dành cho đội ngũ những người làm quy hoạch ở cấp cơ sở.

TS. NGUYỄN LƯU BẢO ĐOAN Khoa Đô thị học và Quản lý đô thị Trường ĐH KHXH-NV TPHCM

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Đường liên cảng Cái Mép - Thị Vải thi công chậm tiến độ và mới được kết nối tới chân công trình Cảng CMH. Ảnh: Minh Tuấn

Vừa thanh tra toàn diện, vừa thu hồi dự án?

(ĐTTCO) - Sau khi ĐTTC có bài phản ánh “Dự án Cảng Tổng hợp-Container Cái Mép Hạ: Nhiều dấu hiệu khuất tất”, ngày 8-12-2017, phóng viên ĐTTC đã liên hệ lãnh đạo tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu để làm rõ những khiếu nại của chủ đầu tư về việc tỉnh thu hồi dự án trái pháp luật và những bất cập, khó khăn, vướng mắc trong suốt quá trình thực hiện dự án.
 

Dự án - đầu tư

Được chia nhà vì pháp luật công nhận là vợ chồng

(ĐTTCO) - Hỏi: - Chúng tôi sống chung như vợ chồng với nhau từ năm 1980 nhưng không đăng ký kết hôn. Năm 2000, chồng tôi đứng tên mua một căn nhà. Do mâu thuẫn nên chúng tôi muốn ly hôn. Xin hỏi, khi ly hôn, tôi có được phân chia căn nhà đó hay không?

Quy hoạch - Đô thị

Tư vấn

Điều kiện, thủ tục người nước ngoài mua nhà ở Việt Nam

(ĐTTCO) - Hỏi: - Tôi có một người bạn là người nước ngoài, có nhu cầu mua nhà ở Việt Nam. Xin hỏi là điều kiện, thủ tục người nước ngoài được mua nhà ở tại Việt Nam như thế nào? Và các loại thuế phải chịu khi mua nhà cụ thể ra sao?