Đô thị không ký ức?

Đốn hạ cây xanh không tính toán, phá dỡ các biệt thự cổ vì không có lối thoát trong bảo tồn… đang là bài toán nhức nhối của đô thị. Nhiều chuyên gia lo ngại rằng, một đô thị không ký ức, không bản sắc hoàn toàn xảy ra trong tương lai gần. ĐTTC đã trao đổi với TS. Khuất Tân Hưng (Đại học Kiến trúc Hà Nội), người đã có hơn 10 năm nghiên cứu về biệt thự Pháp cổ, quanh câu chuyện này.

PHÓNG VIÊN: - Ông nhìn nhận những giá trị của biệt thự cổ Pháp như thế nào?

TS. KHUẤT TÂN HƯNG: - Hình như người ta đã quên đi ký ức của đô thị - phần rất quan trọng của bất kỳ đô thị nào. Nó có vai trò nhận diện đô thị đó. Bản thân người sống trong đô thị đó cũng có ký ức, có quá khứ được lưu lại bằng các không gian mà người ta đã từng sinh sống.

Chúng ta đang được sở hữu những công trình có giá trị di sản về mặt lịch sử cũng như kiến trúc. Ngoài việc níu kéo ký ức, ta còn hiểu được những giá trị về truyền thống biết được gốc gác của mình từ đâu ra hay về văn hóa. Bây giờ thế giới phẳng, mọi thứ có xu hướng giống nhau, chính di sản chúng ta đang có sẽ giúp khẳng định, phân biệt giữa chúng ta với các nước khác. Đầu tiên là giữa Hà Nội với các thành phố khác.

Có một điều khá nghịch lý là Luật Di sản văn hóa không có định nghĩa cụ thể về thế nào là di sản đô thị. Rõ ràng công trình là quan trọng nhưng quần thể, hay di sản đô thị, nơi bao chứa những công trình đó còn quan trọng hơn. Chúng ta cần biết rằng di sản đô thị có 2 phần: phần vật thể và phần phi vật thể gắn bó với nhau rất chặt chẽ. Luật Di sản văn hóa đã có điều chỉnh nhưng chưa đủ.

- Như vậy, ngoài tính quần thể cần ứng xử với biệt thự cổ như một thực thể sống và cần được bảo tồn, hoặc cải tạo theo hướng phù hợp với thực tế, thưa ông?

- Đúng vậy. Nếu không có phần hồn, tức không có cuộc sống của nó, đô thị đó mất ý nghĩa, trở thành đô thị chết. Cho nên nó phải có cuộc sống và chính cuộc sống đấy mới là cái phần hồn, về mặt nguyên tắc là như vậy.

Còn nếu luật di sản không động chạm phần đó, có nghĩa không lột tả được bản chất của việc bảo tồn di sản đó. Theo đó, bảo tồn  là phải đánh giá được tiềm năng. Vấn đề ở đây là bằng cách nào để chúng ta xác định được công trình, quần thể nào cần giữ và quần thể nào nên nhường chỗ cho những công trình tương lai.

Thứ nhất, chúng ta phải dựa vào một công cụ đánh giá tiềm năng bảo tồn. Trong đó có các khía cạnh vật thể, phi vật thể trong các mối quan hệ với nhau. Đánh giá về mặt phong cách kiến trúc, mặt hình thức kiến trúc, các giá trị mà của công trình có, trong đó có cả giá trị lịch sử, giá trị kiến trúc, giá trị văn hóa nghệ thuật và mối quan hệ của công trình đó với các công trình khác xung quanh, các khía cạnh liên quan đến cảm nhận của con người… Nếu công trình đó không đảm bảo, không hội đủ những điều kiện tự nó sẽ phải nhường chỗ.

Thứ hai, trong bảo tồn còn có cấp độ, cung bậc khác nhau: có thể tôn tạo, tái thiết, phục hồi, tái sử dụng thích nghi…. vấn đề là ta đánh giá giá trị của nó. Sau đó để đưa nó về đúng trạng thái. Như biệt thự, đánh giá công trình nào quan trọng giữ nguyên trạng, công trình nào có thể ở thì giữ hình ngoài còn bên trong tái thiết lại cho phù hợp sử dụng. Hay bổ sung thêm các yếu tố mới nếu thấy cần thiết với điều kiện không phá hủy cảnh quan chung. Đặc biệt công cụ đánh giá nhưng phải mở. Tức phải nhìn nhận các di sản trong sự vận động. Khi yếu tố phi vật thể thay đổi phải chấp nhận yếu tố vật thể thay đổi theo cho phù hợp.

- Quan điểm chung của ông về ứng xử với những biệt thự cổ?

- Đừng chỉ nghĩ rằng di sản là của ngày hôm qua, mà phải nhìn nhận di sản trong sự phát triển liên tục, phát triển tiếp nối, không phải một quá khứ đã dừng lại, do đó không phải cứ cái gì quá khứ cũng giữ lại hết. Bằng chứng là có những khu vực đô thị nếu có sự chồng lớp của nhiều thời kỳ khác nhau, giá trị tăng lên rất nhiều. Thí dụ Hà Nội có khu Quảng trường Ba Đình với cả bề dày lịch sử hàng ngàn năm. Kế đó là Hoàng thành Thăng Long, người ta phát hiện có những di tích từ thời Đại La. Chính vì vậy, công cụ đánh giá tiềm năng cần phải được sử dụng

Đô thị không ký ức? ảnh 1

Một biệt thự Pháp cổ ở Hà Nội.

- Quan điểm chung của ông về ứng xử với những biệt thự cổ?

- Đừng chỉ nghĩ rằng di sản là của ngày hôm qua, mà phải nhìn nhận di sản trong sự phát triển liên tục, phát triển tiếp nối, không phải một quá khứ đã dừng lại, do đó không phải cứ cái gì quá khứ cũng giữ lại hết. Bằng chứng là có những khu vực đô thị nếu có sự chồng lớp của nhiều thời kỳ khác nhau, giá trị tăng lên rất nhiều. Thí dụ Hà Nội có khu Quảng trường Ba Đình với cả bề dày lịch sử hàng ngàn năm. Kế đó là Hoàng thành Thăng Long, người ta phát hiện có những di tích từ thời Đại La. Chính vì vậy, công cụ đánh giá tiềm năng cần phải được sử dụng

Tiếp nữa, về mặt kiến trúc, nhìn vào hình thức của các biệt thự có thể thấy rất đa dạng, đủ loại kiến trúc các vùng miền nước Pháp, kiến trúc khai thác từ điều kiện bản địa. Điều này rất lý thú, minh chứng cho sự giao thoa, hội nhập. Sự giao thoa này không dừng ở kiến trúc biệt thự Pháp mà còn tiếp tục ra các công trình nhà phố của người Việt, thậm chí lan về tận các công trình ở làng quê. Như vậy, đứng ở góc độ nào đó, nó là các hình mẫu để tạo ra về sự đa dạng kiến trúc về mặt kiến trúc của một thời kỳ đã qua, đồng thời ẩn chứa những giá trị mang tính đặc trưng của thời đại.

- Xin cảm ơn ông.

Hoài Trâm (thực hiện)

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Đường liên cảng Cái Mép - Thị Vải thi công chậm tiến độ và mới được kết nối tới chân công trình Cảng CMH. Ảnh: Minh Tuấn

Vừa thanh tra toàn diện, vừa thu hồi dự án?

(ĐTTCO) - Sau khi ĐTTC có bài phản ánh “Dự án Cảng Tổng hợp-Container Cái Mép Hạ: Nhiều dấu hiệu khuất tất”, ngày 8-12-2017, phóng viên ĐTTC đã liên hệ lãnh đạo tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu để làm rõ những khiếu nại của chủ đầu tư về việc tỉnh thu hồi dự án trái pháp luật và những bất cập, khó khăn, vướng mắc trong suốt quá trình thực hiện dự án.
 

Dự án - đầu tư

Lâm Đồng sắp có Trung tâm Thương mại lớn nhất tỉnh

(ĐTTCO) - Ngày 10-12, CTCP Địa ốc Sài Gòn Thương Tín - TTC LAND (tiền thân là Sacomreal) đánh dấu bước chân đầu tiên của mình lên vùng đất cao nguyên khi chính thức tổ chức Lễ khởi công dự án Trung tâm thương mại TTC Plaza Đức Trọng tại thị trấn Liên Nghĩa, huyện Đức Trọng, Lâm Đồng.

Quy hoạch - Đô thị

Tư vấn

Điều kiện, thủ tục người nước ngoài mua nhà ở Việt Nam

(ĐTTCO) - Hỏi: - Tôi có một người bạn là người nước ngoài, có nhu cầu mua nhà ở Việt Nam. Xin hỏi là điều kiện, thủ tục người nước ngoài được mua nhà ở tại Việt Nam như thế nào? Và các loại thuế phải chịu khi mua nhà cụ thể ra sao?