Khu kinh tế mở… chưa mở

Tháng 6-2003, Khu kinh tế (KKT) mở Chu Lai (Quảng Nam) ra đời, chính thức xác lập mô hình KKT mở ven biển đầu tiên tại Việt Nam, với tham vọng biến KKT này mang tầm quốc tế. Sau 9 năm xây dựng và phát triển, trong điều kiện vừa thử nghiệm vừa tìm hướng đi, đến nay KKT mở đầu tiên của cả nước đã có những thành công nhất định. Tuy nhiên, so với các KKT ra đời sau, Chu Lai vẫn chưa thể hiện mình ở vị trí dẫn đầu so với ưu thế của một KKT mở và cơ chế mở đó vẫn chỉ mở tại… Quảng Nam.

KKT mở Chu Lai cách thành phố Tam Kỳ chừng 20km, từ một dải cát trắng ngút tầm mắt, Chu Lai đã khoác lên mình chiếc áo mới sau những ngổn ngang công trường, nhà máy. Vậy nhưng, một thời gian dài cựa mình, rầm rộ kêu gọi đầu tư, Chu Lai giờ vẫn im ắng với lác đác một vài nhà máy thức ăn chăn nuôi, nhà máy sản xuất kính nổi, vài dự án đang khai thác titan nham nhở. Có chăng là bóng dáng của Nhà máy ô tô Chu Lai-Trường Hải được xem là điểm nhấn của KKT mở này.

9 năm, thời gian không phải dài nhưng không ngắn để cho một KKT mở sinh ra, trưởng thành và bước đầu đã chứng minh được những lợi thế của mình để hút về 68 dự án, với số vốn trên 1,7 tỷ USD. Tuy nhiên, nhìn vào những dự án ghi tên và những dự án triển khai mới thấy vì sao Chu Lai đến nay vẫn chưa thể là KKT mở dẫn đầu.

Trong số vốn đầu tư hàng tỷ USD đó, mới có trên 700 triệu USD được triển khai, bằng số vốn của Nhà máy sản xuất ô tô Chu Lai-Trường Hải và Nhà máy sản xuất kính nổi cộng lại. Vậy số vốn còn lại nằm ở các dự án nào? Đại diện Ban quản lý KKT mở Chu Lai cho rằng vốn còn nhằm ở các dự án: Nhà máy sản xuất soda Chu Lai công suất 200.000 tấn/năm, vốn đầu tư 120 triệu USD; khu du lịch sinh thái Chu Lai, tổng vốn đầu tư 25 triệu USD; khu du lịch sinh thái Cát Vàng Chu Lai tổng vốn đầu tư 50 triệu USD. Nhưng các dự án này mới ở giai đoạn đang triển khai xây dựng.

Khu kinh tế mở… chưa mở ảnh 1 

Trong 1.500 tỷ đồng đầu tư hạ tầng cho Chu Lai, luồng vào cảng Kỳ Hà chiếm 500 tỷ đồng,
nên hệ thống giao thông trục trong KKT không được đầu tư, không thu hút được các dự án.
Ảnh: H.MINH   

Theo Quyết định 108/2003/QĐ-TTg, ngân sách nhà nước sẽ hỗ trợ đầu tư hạ tầng cho KKT Chu Lai tương ứng 100% số thu phát sinh trên địa bàn KKT mở trong 10 năm tiếp theo. Tuy nhiên, cơ chế này chỉ được thực hiện trong thời gian ngắn, đến khi Chính phủ ban hành Quyết định 185/2003/QĐ-TTg ngày 10-9-2003, bãi bỏ cơ chế này trên toàn quốc, kể cả với KKT mở Chu Lai, chuyển sang cơ chế cấp phát ngân sách theo danh mục đầu tư được phê duyệt và tiến độ thực hiện dự án thì nguồn vốn ngân sách bị giảm từ 400-500 tỷ đồng mỗi năm xuống còn vài chục tỷ đồng.

Trong khi đó, căn cứ vào cơ chế, tỉnh đã chỉ đạo Ban quản lý KKT mở Chu Lai lập và trình phê duyệt các công trình cơ sở hạ tầng với tổng mức đầu tư trên 3.500 tỷ đồng (thời điểm phê duyệt năm 2004, 2005) và dự tính 5-7 năm sẽ hoàn thành các hạ tầng cơ bản trong KKT mở Chu Lai đảm bảo các điều kiện thiết yếu như: bến cảng, sân bay, khu dân cư, khu công nghiệp, các tuyến giao thông liên vùng để thu hút các nhà đầu tư.

Tuy vậy, chỉ khoảng 1.500 tỷ đồng được bố trí, riêng đầu tư luồng vào cảng Kỳ Hà đã 500 tỷ đồng và dự án sắp xếp dân cư ven biển 600 tỷ đồng, số vốn ít ỏi còn lại dành cho đầu tư hạ tầng cơ sở của Chu Lai. Trong khi đó, việc thay đổi cơ chế khiến KKT mở Chu Lai không đủ nguồn vốn bố trí cho các công trình đang thi công dở dang nên từ 2006 đến nay, nhiều công trình buộc phải giãn tiến độ, ngừng thi công.

Vì vậy, đến nay kết cấu hạ tầng KKT mở Chu Lai vẫn còn yếu kém, chưa đồng bộ, không đảm bảo yêu cầu cho phát triển và tồn tại về mặt tài chính chưa xử lý dứt điểm.

Mục tiêu ban đầu của việc hình thành KKT này theo chủ trương của Bộ Chính trị là thí điểm áp dụng các chính sách ưu đãi đặc biệt có môi trường đầu tư thuận lợi, thông thoáng, phù hợp với thông lệ quốc tế (có thể vượt ngoài khung quy định hiện của pháp luật).

Nhưng quá trình triển khai không thực hiện được những ý tưởng đó. Như vậy, cơ chế ưu đãi hiện đang áp dụng cho Chu Lai chưa vượt trội hay do mô hình mới nên không hấp dẫn, không đủ điều kiện để hút các dự án xây dựng và kinh doanh kết cấu hạ tầng quy mô lớn, cũng như các dự án kinh doanh chiến lược làm dự án động lực.

Bên cạnh đó, trong điều kiện nguồn nhân lực không đáp ứng, thị trường tiêu thụ sản phẩm tại chỗ quy mô nhỏ, hạ tầng không đảm bảo cho dự án lớn nên những cơ chế ưu đãi đầu tư sẽ không đủ bù đắp chi phí phát sinh.

Từ thực tế đó, UBND tỉnh Quảng Nam cần xác định lấy công nghiệp cơ khí ô tô làm trung tâm, kết hợp phát triển ngành công nghiệp phụ trợ, điện tử, công nghiệp kỹ thuật cao. Đồng thời các cơ quan ban ngành kiến nghị cho xây dựng cơ chế đặc thù cho dự án đầu tư, bổ sung kinh phí phát triển sân bay Chu Lai; sản xuất linh kiện, thiết bị, phụ tùng và sửa chữa, bảo dưỡng máy bay.

Ngoài ra, đối với các dự án có quy mô vốn đầu tư lớn từ 500 triệu USD/dự án, cần phối hợp với chủ đầu tư nghiên cứu trình cơ chế ưu đãi để đảm bảo điều kiện thuận lợi trong kêu gọi đầu tư và triển khai dự án.

Hà Minh (Quảng Nam)

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Du lịch phát triển người dân phải được hưởng lợi

Du lịch phát triển người dân phải được hưởng lợi

(ĐTTCO) - Vừa rồi tôi cùng gia đình đi du lịch Nha Trang. Cảm nhận đầu tiên khi trở lại thành phố biển xinh đẹp miền Trung là sự ồn ào, náo nhiệt của khách du lịch, đặc biệt là khách Nga và Trung Quốc; 

Góc nhìn

Âu lo điện ảnh nước nhà

(ĐTTCO) - Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 20 được tổ chức cuối tháng 11-2017 tại thành phố Đà Nẵng là sự kiện văn hóa 2 năm diễn ra một lần.

Phóng sự - sáng tác

Kiệt tác thiên nhiên công viên địa chất Dã Liễu

(ĐTTCO) - Công viên địa chất Dã Liễu (Yehliu Geopark) tại Đài Bắc, lãnh thổ Đài Loan nổi tiếng với những di tích hóa thạch có giá trị lịch sử, những phiến đá có hình dạng kỳ dị, độc đáo, khác thường.